Τουρμπές Κιουτουκλού Μπαμπά, Σέλινο
Τουρμπές Κιουτουκλού Μπαμπά, ένα ξεχωριστό ταφικό μνημείο
Ο τουρμπές (μαυσωλείο) Κιουτουκλού Μπαμπά, ένα από τα σημαντικότερα οθωμανικά ταφικά μνημεία της Θράκης, βρίσκεται στα δυτικά της λίμνης Βιστωνίδας, κοντά στο σημερινό χωριό Σέλινο και σε μικρή απόσταση από την Αναστασιούπολη/Περιθεώριο. Το μνημείο, το οποίο δεσπόζει στο μέσο μιας μεγάλης καλλιεργήσιμης έκτασης, που οι κάτοικοι της περιοχής αποκαλούν Καλάμι, αποτελούσε τμήμα του ομώνυμου τεκέ (μονής δερβίσηδων), του τεκέ Κιουτουκλού Μπαμπά. Οι δερβίσηδες του τεκέ ανήκαν στη σέκτα των Μπεκτασήδων (Bektaşî), μίας από τις πιο διαδεδομένες αδελφότητες δερβίσηδων. Ο ισλαμολόγος Ευστράτιος Ζεγγίνης καταγράφει μία μαρτυρία, σύμφωνα με την οποία, όταν εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες στην περιοχή από την Ανατολική Θράκη, γύρω από τον τεκέ διέμεναν δερβίσηδες σε μονώροφα και διώροφα σπίτια. Ο τεκές, με τα κτίσματά του, περιγράφεται από Ευρωπαίους περιηγητές της πρώτης τριακονταετίας του 19ου αιώνα, οι οποίοι αναφέρουν ότι βρισκόταν σε μια μαγευτική τοποθεσία, μέσα σε δάσος από φτελιές. Από το συγκρότημα δεν διατηρείται σήμερα κάποιο άλλο κτήριο, πέρα από τον τουρμπέ.
Ο τεκές βρίσκεται σε πολύ κοντινή απόσταση από την αρχαία Εγνατία οδό και αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα οθωμανικού κτίσματος, που η άνθησή του επηρεάστηκε σε μεγάλο βαθμό από τη θέση του πλησίον της Εγνατίας. Όπως έχει υποστηριχθεί, λόγω της θέσης του, αποτέλεσε πέρασμα ενός μεγάλου αριθμού μουσουλμάνων προσκυνητών, που συνέβαλλαν αποφασιστικά στη μεγάλη του ακμή.
Στη Θράκη, αμέσως μετά την οθωμανική κατάκτηση (γ΄ τέταρτο 14ου αι.), συχνά με την υποστήριξη των ίδιων των σουλτάνων, ιδρύθηκε ένας μεγάλος αριθμός τεκέδων του τάγματος των Μπεκτασήδων δερβίσηδων, το οποίο ιδρύθηκε από τον Χατζή Μπεκτάς Βελή, έναν από τους μεγαλύτερους αγίους του Ισλάμ, που έζησε τον 13ο αιώνα.
Οι τεκέδες περιλάμβαναν, συνήθως, έναν χώρο τελετών και ένα σύνολο κτηρίων για την εξυπηρέτηση της διαμονής και των καθημερινών αναγκών των δερβίσηδων. Ο αρχικός σκοπός της ίδρυσής τους απέβλεπε στην πνευματική ανάταση των μουσουλμάνων που προσέφευγαν σε αυτούς, αλλά και την αποφυγή κοινωνικών αδικιών. Αργότερα, οι τεκέδες τέθηκαν σταδιακά στις υπηρεσίες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, με κύρια αποστολή την παροχή στρατιωτικών ή κοινωνικών υπηρεσιών. Έτσι, για παράδειγμα, οι τεκέδες χρησίμευαν ως φυλάκια ή ως κέντρα ανεφοδιασμού των στρατιωτικών μονάδων, ως μορφωτικά κέντρα ή ως ψυχιατρεία.
Οι περισσότεροι από τους τεκέδες της Θράκης, όπως και ο τεκές του Κιουτουκλού Μπαμπά, καταστράφηκαν το 1826 με φιρμάνι (διάταγμα) του σουλτάνου Μαχμούτ Β΄ (1808-1839), ο οποίος κατάργησε το μπεκτασικό τάγμα, εκδίωξε τους σεΐχηδες του τάγματος και διέταξε τη δήμευση της περιουσίας των τεκέδων.
Ο αποκατεστημένος σήμερα και επισκέψιμος τουρμπές του Κιουτουκλού Μπαμπά, είναι οκταγωνικής κάτοψης, εξωτερικής πλευράς 3,24 μ. Έχει ύψος 6,00 μ. και στεγάζεται με ημισφαιρικό θόλο. Διαθέτει δύο εισόδους, μία στην ανατολική και μία στη νότια πλευρά. Στην ανατολική του πλευρά εφάπτεται ένας, επίσης θολοσκέπαστος, τετραγωνικής κάτοψης προθάλαμος, πλευράς 4,00 μ., που έχει μικρότερο ύψος (2,50 μ.). Στον κυρίως θάλαμο βρίσκεται τάφος με κατεστραμμένα τα υλικά δομής του, που σκεπάζεται με πράσινα υφάσματα. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα κομψό οικοδόμημα, με επιμελημένη τοιχοποιία από λαξευτούς τοπικούς καστανοκίτρινους ψαμμιτικούς ασβεστόλιθους. Ο τουρμπές, γενικότερα, θεωρείται κτίσμα των αρχών του 15ου αιώνα, τελευταία, ωστόσο, ο οθωμανολόγος Heath W. Lowry προτείνει μία χρονολόγηση στις αρχές του 16ου αιώνα.
Παλαιότερα υπήρχε η παράδοση ότι το μνημείο αποτελούσε χριστιανικό ναό αφιερωμένο είτε στον άγιο Νικόλαο είτε στον άγιο Γεώργιο. Οι χριστιανοί κάτοικοι της περιοχής, θεωρώντας ότι πρόκειται για χριστιανικό κτίσμα, κατά τη συνήθη χριστιανική πρακτική, κρεμούσαν από τα κάγκελα του παραθύρου του κλωστές και κομμάτια υφάσματος.
