Τάφος Συμβόλων
Τάφος Συμβόλων, ένας μνημειακός θολωτός τάφος
Εντοπίστηκε το 1976 κοντά στο χωριό Σύμβολα, στις υπώρειες της Ανατολικής Ροδόπης, 10 χλμ. βόρεια από την Κομοτηνή, όπου στην αρχαιότητα δρούσαν θρακικά φύλα. Αν και συλημένος, τα λιγοστά κινητά ευρήματα, που έφερε στο φως η ανασκαφή στο εσωτερικό του, οδηγούν σε μία χρονολόγηση κατά την περίοδο της μακεδονικής κυριαρχίας στην περιοχή, στα τέλη του 4ου ή τις αρχές 3ου αιώνα π.Χ.
Στην ευρύτερη περιοχή των Συμβόλων δεν έχει αποκαλυφθεί κάποιος αρχαίος οικισμός που θα μπορούσε να συνδεθεί με τον τάφο, σε απόσταση, ωστόσο, 1 χλμ. βόρεια του τάφου έχει εντοπιστεί νεκροταφείο ελληνιστικών χρόνων με σπουδαία ευρήματα, όπως μία σιδερένια θρακική ρομφαία (πολεμικό όπλο). Ο τάφος, κτισμένος βόρεια της ρωμαϊκής, αλλά και της σύγχρονης Εγνατίας οδού, βρίσκεται σε κομβική θέση και συνδέεται με το αρχαίο οδικό δίκτυο, το οποίο ένωνε τη θρακική ενδοχώρα με τα παράλια.
Το Μνημείο
Ο τάφος των Συμβόλων είναι ορθογώνιας κάτοψης, με προσανατολισμό Α-Δ και είσοδο στη δυτική πλευρά. Ακολουθώντας την τυπική αρχιτεκτονική διαμόρφωση των μακεδονικών τάφων, είναι διθάλαμος, αποτελείται δηλαδή από δύο μεγάλους, τετράπλευρους χώρους, τον προθάλαμο και τον κυρίως ταφικό θάλαμο, στους οποίους οδηγεί ένας στενός διάδρομος (δρόμος), μήκους 10,65 μ. Ο τελευταίος είναι κτισμένος με μεγάλες ποταμίσιες κροκάλες και στεγάζεται μόνο στο ανατολικό του τμήμα με δικλινή στέγη από μεγάλες σχιστόπλακες. Τρεις μικροί τοίχοι, εγκάρσιοι προς τις μακρές πλευρές του δρόμου, εμπόδιζαν την πρόσβαση στον τάφο.
Ο προθάλαμος και ο θάλαμος του τάφου, διαστάσεων 2,00 x 1,85 x 2,22 μ. και 2,68 x 2,56 x 2,48 μ., αντίστοιχα, καλύπτονται με εκφορικό θόλο, που έχει καμπύλα τοιχώματα και οριζόντια κάλυψη στο επάνω μέρος του. Τόσο ο θάλαμος, όσο και ο προθάλαμος, είναι κτισμένοι σύμφωνα με το ψευδοϊσόδομο σύστημα τοιχοποιίας, με μεγάλους λαξευτούς πώρινους λίθους. Το δάπεδο του προθαλάμου συνίσταται από μικρές κροκάλες, που καλύπτονται με λευκό κονίαμα, ενώ το δάπεδο του θαλάμου από πώρινες πλάκες.
Η ναόσχημη πρόσοψη του τάφου, που θα ήταν επιχρισμένη με χρωματιστό κονίαμα, έχει απλή αρχιτεκτονική διαμόρφωση. Η θύρα του προθαλάμου πλαισιώνεται από πώρινες παραστάδες, ενώ η θύρα του θαλάμου από μαρμάρινες. Μαρμάρινο επιστύλιο με χαμηλό αέτωμα επιστέφει τις παραστάδες τόσο του θαλάμου, όσο και του προθαλάμου. Οι θύρες του ταφικού μνημείου, που ήταν μαρμάρινες, δίφυλλες, βρέθηκαν σπασμένες με τα κομμάτια τους διασκορπισμένα στον προθάλαμο και στον δρόμο.
Ως προς τη διακόσμηση του εσωτερικού του τάφου, οι τοίχοι του προθαλάμου και του θαλάμου φέρουν ιδιαίτερα επιμελημένη γραπτή διακόσμηση, που μιμείται ορθομαρμάρωση, διαιρεμένη σε οριζόντιες ζώνες. Χρωματιστό κονίαμα, που μιμείται ορθομαρμάρωση, φέρει και η οροφή του θαλάμου. Τις τέσσερις πλευρές του θαλάμου περιέτρεχε ζώνη διακοσμημένη με κυμάτια. Τμήμα της διακόσμησης του τάφου θα αποτελούσαν και οι πήλινες γυναικείες μορφές και ένα πήλινο βουκράνιο (κεφαλή βοοειδούς), που βρέθηκαν στο εσωτερικό του.
Στον θάλαμο υπάρχουν δύο λιθόκτιστες νεκρικές κλίνες, τοποθετημένες σε σχήμα Γ, οι οποίες καλύπτονται επίσης με χρωματιστό κονίαμα. Καθώς ο τάφος βρέθηκε συλημένος, τα μόνα κτερίσματα που έφερε στο φως η ανασκαφή είναι ένας ψευδοαμφορίσκος (πήλινο αγγείο), μία χάλκινη κεφαλή Σιληνού και μία λαβή ξίφους. Η ανθρωπολογική εξέταση των οστών, που βρέθηκαν διασκορπισμένα στον τάφο, έδειξε ότι ανήκαν σε τρεις άνδρες ηλικίας 35 ετών περίπου.
Ο τάφος καλυπτόταν από χωμάτινο τύμβο, ο οποίος έχει σχεδόν ισοπεδωθεί από τη συνεχή καλλιέργεια του αγρού. Επιφανειακά στον τύμβο και γύρω από αυτόν, αποκαλύφθηκαν ταφές βυζαντινών χρόνων (10ος-11ος αι.).
Στα γεωγραφικά όρια της αρχαίας Θράκης και κυρίως στο μεγάλο της τμήμα που σήμερα ανήκει στη Βουλγαρία, έχει βρεθεί ένας σημαντικός αριθμός μεγάλων κτιστών τάφων που καλύπτονται με τύμβο. Ανήκαν σε επιφανή μέλη της θρακικής ιεραρχίας και συνήθως ανεγείρονταν σε περίοπτες θέσεις, δίπλα σε αρχαίους δρόμους, ώστε να είναι ορατοί από τους διερχομένους.
Ο θολωτός Τάφος των Συμβόλων είναι θρακικός, με στοιχεία, όμως, που εντοπίζονται και σε μακεδονικούς τάφους. Οι τελευταίοι, ιδιαίτερη κατηγορία μνημειακών ταφικών κτισμάτων, από τα πιο επιβλητικά της αρχαίας ταφικής αρχιτεκτονικής, γνώρισαν διάδοση στη Μακεδονία και τον ευρύτερο βορειοελλαδικό χώρο ανάμεσα στα τέλη του 4ου και τα μέσα του 2ου αιώνα π.Χ.
