Π.Ε. Σέρρες: Παράδοση και σύγχρονος πολιτισμός
Πολιτιστικές εκδηλώσεις στις Σέρρες
Στα σύγχρονα πολιτιστικά δρώμενα της πόλης των Σερρών συμμετέχουν ενεργά ο Δήμος Σερρών, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Σερρών, η Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη, τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, το Μαξίμειο Πνευματικό και Πολιτιστικό Κέντρο της Ιεράς Μητροπόλεως Σερρών και Νιγρίτης και η Κινηματογραφική Λέσχη. Μακρόχρονη και σταθερή είναι επίσης η δραστηριοποίηση πολιτιστικών φορέων, όπως ο ιστορικός «Όμιλος Ορφέας» με τη χορωδία του και ο «Σύλλογος Φίλων Γραμμάτων και Τεχνών».
Ο σημαντικότερος θεσμός είναι τα «Ελευθέρια», που τιμούν την απελευθέρωση των Σερρών (29 Ιουνίου 1913) με μουσικές, θεατρικές και άλλες εκδηλώσεις σε υπαίθριους χώρους.
Σημαντικό κύτταρο της πολιτιστικής και κοινωνικής ζωής είναι το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Σερρών, ένα από τα πρώτα που δημιουργήθηκαν από το Υπουργείο Πολιτισμού το 1984. Με έδρα το ιστορικό, ανακαινισμένο Δημοτικό Θέατρο «Αστέρια» πραγματοποιεί θεατρικές παραστάσεις, κύκλους μαθημάτων θεατρικής παιδείας, θεματικές βραδιές και αφιερώματα. Από το 2004 διοργανώνει τη «Διεθνή Πανεπιστημιάδα Φοιτητικού Θεάτρου» με συμμετοχές απ’ όλον τον κόσμο.
Το Λύκειο Ελληνίδων Σερρών, αλλά και τοπικοί σύλλογοι αναδεικνύουν τη μουσικοχορευτική παράδοση και τα τοπικά έθιμα σε γιορτές και φεστιβάλ, όπως η πανελλήνια χορευτική συνάντηση του Σεπτεμβρίου και τα Καρναβάλια της Τσικνοπέμπτης, που διοργανώνονται από τον Δήμο Σερρών.
Δρώμενα στην ευρύτερη περιοχή
Στις 8 Ιανουαρίου, στη Μονοκκλησιά, τη Νέα Πέτρα, την Άνω Καμήλα, τη Λιβαδιά και αλλού, αναβιώνει το έθιμο της Μπάμπως. Οι γυναίκες, στο πρόσωπο της ηλικιωμένης Μπάμπως, της πρακτικής μαμής του χωριού, τιμούν τη μάνα Γη για την καρποφορία με γλέντι και χορό. Πρόκειται για έθιμο με καταγωγή από την Ανατολική Ρωμυλία.
Τη δεύτερη Κυριακή της Αποκριάς, μία μεγάλη αποκριάτικη φωτιά ανάβει στις Σέρρες. Πρόκειται για την Τζαμάλα, ηπειρώτικο έθιμο, το οποίο πραγματοποιείται από τους εκεί εγκατεστημένους Ηπειρώτες. Γύρω από τη φωτιά στήνεται παραδοσιακό γλέντι με περιπαικτικά τραγούδια, μασκαρεμένους και δρώμενα.
Την Κυριακή της Τυρινής, στην Αγία Ελένη τελείται το θρακιώτικο δρώμενο του Καλόγερου. Ο Καλόγερος, ντυμένος με προβιά και νεροκολοκύθα στο κεφάλι του, συνοδευόμενος από τον βασιλιά, οργανοπαίχτες και άλλους μεταμφιεσμένους γυρίζουν στα σπίτια του χωριού και εύχονται «καλή σοδειά». Το δρώμενο ολοκληρώνεται με την αναπαράσταση του οργώματος και της σποράς. Την ίδια μέρα, στο Φλάμπουρο βγαίνουν οι Μπαμπούγεροι. Φορούν εντυπωσιακές στολές από δέρματα ζώων με κουδούνια και πανύψηλο μαύρο μυτερό καπέλο, στολισμένο με πολύχρωμες κορδέλες.
Την 1η Μαρτίου, με πρωτοβουλία του Λυκείου Ελληνίδων Σερρών, αναβιώνουν τα χελιδονίσματα. Τα παιδιά τραγουδούν την άφιξη των χελιδονιών κρατώντας ξύλινο ομοίωμά τους.
Το Σάββατο του Λαζάρου, οι Λαζαρίνες, ομάδες κοριτσιών, επισκέπτονταν στο παρελθόν τα σπίτια, απαγγέλοντας παινέματα για τα νεότερα μέλη κάθε οικογένειας. Η νοικοκυρά έδενε το φιλοδώρημα σε μαντήλι και τοποθετούσε αλεύρι και αυγά σε καλάθι που κρατούσαν δύο αγόρια. Τέλος, έριχνε στην αυλή ένα κόσκινο προβλέποντας τη σοδειά. Τα κάλαντα του Λαζάρου ψάλλονται σήμερα στην πόλη των Σερρών με πρωτοβουλία του Λυκείου Ελληνίδων Σερρών.
Τα τοπικά πανηγύρια, αποτελούν κορυφαία γεγονότα για τις κοινότητες και αφορμή για πολιτιστικές δράσεις. Το πιο φημισμένο είναι αυτό στη Σκοτούσσα τον Σεπτέμβρη, με αφορμή την εορτή του Γενέσιου της Θεοτόκου, το οποίο έχει εγγραφεί στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Οι εκδηλώσεις περιλαμβάνουν λιτάνευση της εικόνας της Παναγίας, φαγητό, γλέντι, χορό με τη συνοδεία ζουρνά και νταουλιού, καθώς και εμπορικές και αθλητικές δραστηριότητες. Παραδοσιακά λαϊκά γλέντια πραγματοποιούνται με αφορμή γιορτές που σχετίζονται με τα τοπικά προϊόντα: η «Γιορτή του κερασιού» στην Αναστασιά, η «Γιορτή του καλαμποκιού» στο Βαλτερό και η «Γιορτή του ψαριού» στον Λιθότοπο, κοντά στη λίμνη Κερκίνη. Στις όχθες της ίδιας λίμνης πραγματοποιείται τον Ιούλιο τετραήμερο οικολογικό φεστιβάλ με ομιλίες, αθλητικούς αγώνες και μουσικοχορευτικές εκδηλώσεις.
