Π.Ε. Ξάνθης: Παράδοση και σύγχρονος πολιτισμός
Φεστιβάλ και γιορτές στην Ξάνθη
Στην πόλη της Ξάνθης, η σύγχρονη πολιτιστική δημιουργία συνομιλεί με την παράδοση. Εμβληματικοί θεσμοί είναι οι «Γιορτές Παλιάς Πόλης» και το «Ξανθιώτικο Καρναβάλι».
Οι «Γιορτές Παλιάς Πόλης» διοργανώνονται αδιάλειπτα από το 1991 στις αρχές Σεπτεμβρίου, με πρωτοβουλία του Δήμου και τη συμμετοχή πολιτιστικών και λαογραφικών συλλόγων. Μουσικά, χορευτικά, καλλιτεχνικά και άλλα πολιτιστικά δρώμενα φιλοξενούνται ανάμεσα στα λιθόστρωτα γραφικά σοκάκια με τα παραδοσιακά σπίτια και τα παλιά αρχοντικά των καπνεμπόρων.
Το «Ξανθιώτικο Καρναβάλι» – «Θρακικές Λαογραφικές εορτές» χρονολογείται από το 1965. Γεννήθηκε μέσα από τις αποκριάτικες βεγγέρες, τις καντάδες, τα κρινολίνα και τις καρναβαλικές στολές των αστών της πόλης των αρχών του 20ού αιώνα, καθώς και μέσα από το αγροτικό καρναβάλι της Θράκης, με τα σατιρικά άρματα, τους μεταμφιεσμένους και τους κωδωνοφόρους. Σήμερα, λαϊκά δρώμενα, μεταμφιεσμένοι όμιλοι, σατιρικά άρματα, μουσική και χορός διαμορφώνουν μια γιορτινή ατμόσφαιρα, που παρασύρει ντόπιους και επισκέπτες. Αποκορύφωμα της γιορτής είναι η καρναβαλική παρέλαση και η καύση του ανθρώπινου ομοιώματος του Τζάρου, με φράσεις όπως «…βγαίνει ο κακόχρονος», «μπαίνει ο καλόχρονος», «Όξω ο Κουτσοφλέβαρος», «Όξω ψύλλοι, ποντικοί», «μέσα Μάρτης και χαρά» και «καλή νοικοκυρά». Το έθιμο της καύσης του ομοιώματος έφεραν μαζί τους οι πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη το 1922.
Η Ξάνθη θα μπορούσε να ονομαστεί και «πόλη των φεστιβάλ». Η «Ξάνθη-Πόλις Ονείρων Μουσικών Σχολείων», είναι η μουσική γιορτή της Νεολαίας της Ξάνθης, με πρωταγωνιστές μαθητές μουσικών σχολείων απ’ όλη την Ελλάδα. Η Κινηματογραφική Λέσχη Ξάνθης διοργανώνει όλον τον χρόνο ειδικά κινηματογραφικά αφιερώματα. Με πρωτοβουλία της «Φιλοπρόοδου Ένωσης Ξάνθης» πραγματοποιούνται φεστιβάλ ανατολικής μουσικής το καλοκαίρι, κλασικής μουσικής την άνοιξη και το φεστιβάλ «η Ξάνθη του Μάνου Χατζιδάκι» τον Οκτώβριο. Στις αρχές Νοεμβρίου, ο Δήμος Ξάνθης, σε συνεργασία με τον «Σύλλογο Εβριτών Ξάνθης», διοργανώνει φεστιβάλ παιδικών παραδοσιακών χορευτικών συγκροτημάτων. Τέλος, το Ίδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης πραγματοποιεί συστηματικά στις καπναποθήκες διαλέξεις, εκθέσεις, παρουσιάσεις βιβλίων και σεμινάρια.
Φεστιβάλ και γιορτές στην ευρύτερη περιοχή
Σημαντικές μουσικές και άλλες πολιτιστικές εκδηλώσεις πραγματοποιούνται στην ευρύτερη περιοχή της Ξάνθης. Σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ξάνθης, κάποιες φιλοξενούνται σε μνημεία, όπως στον τουρμπέ του Κιουτουκλού Μπαμπά, το αρχοντικό Παμουκτσόγλου στα στην αυλή του αρχαιολογικού μουσείου και τον αρχαιολογικό χώρο των Αβδήρων.
Στα Άβδηρα, κατά τον εορτασμό των ναών της Αγίας Παρασκευής, αλλά και του Αγίου Παντελεήμονα, στα τέλη Ιουλίου, οργανώνονται τα «Δημοκρίτεια». Μεταξύ των πλούσιων πολιτιστικών εκδηλώσεων, ξεχωριστή θέση έχει η προετοιμασία του παραδοσιακού ζυμωτού ψωμιού της Γαίας. Ζυμώνεται από τις γυναίκες του χωριού στην παραδοσιακή ξύλινη σανίδα με χωρίσματα, την πινακωτή, και ψήνεται στους παλιούς φούρνους του χωριού.
Η περιοχή των Αβδήρων από την αρχαιότητα φημιζόταν για τις πλούσιες εκτάσεις της. Σήμερα, τα οινοποιία της περιοχής παράγουν προϊόντα εξαιρετικής ποιότητας. Στα Άβδηρα και σε οικισμούς όπως το Σταυροχώρι, η Λευκόπετρα και η Νέα Κεσσάνη, ο παραδοσιακός τρόπος απόσταξης του τσίπουρου τον Οκτώβριο συνοδεύεται από μεγάλη γιορτή.
Λατρευτικές τελετουργίες
Τα κουρμπάνια (ζωοθυσίες) ανήκουν στις σημαντικότερες εκδηλώσεις λαϊκής λατρείας. Στα χωριά της Θράκης, το σφάγιο προσφέρεται από τους πιστούς ως τάμα στους αγίους την ημέρα της εορτής τους. Το κρέας του μαγειρεύεται και, αφού το ευλογήσει ο ιερέας, μοιράζεται. Τα πιο γνωστά κουρμπάνια στην περιοχή τελούνται στις εκκλησίες και τα εξωκλήσια της Ζωοδόχου Πηγής, των Αγίων Γεωργίου, Αθανασίου, Παντελεήμονα, Παρασκευής, Δημητρίου, Κωνσταντίνου και Ελένης και του Προφήτη Ηλία. Τελετουργικές θυσίες, ως τάματα ιδιωτικά και κοινοτικά, πραγματοποιούνται και από τους μουσουλμάνους της Θράκης κατά τη διάρκεια του έτους.
