Π.Ε. Δράμας: Παράδοση και σύγχρονος πολιτισμός
Πολιτιστικές εκδηλώσεις και φεστιβάλ στη Δράμα
Στα μουσεία, τους εκθεσιακούς χώρους, το ωδείο και τους κινηματογράφους, καθώς και στον Δημοτικό Κήπο, πλήθος δράσεων αναδεικνύει τον πολιτισμό και τις σύγχρονες μορφές τέχνης.
Στις αρχές Σεπτεμβρίου διεξάγεται το «Διεθνές Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας», από τα σημαντικότερα του είδους του στην Ευρώπη. Ξεκίνησε το 1978 με την προβολή ελληνικών ταινιών, για να εξελιχθεί αργότερα σε σημείο αναφοράς για την τέχνη του κινηματογράφου. Περιλαμβάνει το Ελληνικό και το Διεθνές διαγωνιστικό τμήμα, καθώς και άλλες παράλληλες εκδηλώσεις.
Στις 3 Δεκεμβρίου, μετά τη λιτανεία της παραμονής της εορτής της πολιούχου της Δράμας αγίας Βαρβάρας, ξεκινάει μεγάλη γιορτή. Τα παιδιά της πόλης αφήνουν φωταγωγημένα καραβάκια ευχών με το όνομά τους στα νερά των πηγών της Αγίας Βαρβάρας. Στο παρελθόν, τα ανύπαντρα κορίτσια πήγαιναν κατά ομάδες στη λίμνη και άναβαν κεριά με την ευχή η αγία να τους χαρίσει υγεία και καλή τύχη. Την ίδια μέρα, οι νοικοκυρές ετοιμάζουν τη χυλωμένη γλυκιά σούπα Βαρβάρα, που γίνεται από σιτάρι, σουσάμι, σταφίδες, καρύδια και ζάχαρη, σύμβολο καρποφορίας και ευμάρειας.
Τον Μάιο, η «Δραμοινογνωσία», γιορτή με συναυλίες και καλλιτεχνικά δρώμενα, έχει ως επίκεντρο το κρασί και την αμπελουργική παράδοση της περιοχής. Τον Ιούλιο πραγματοποιούνται πολυήμερες εκδηλώσεις μνήμης για την ενσωμάτωση της πόλης στο Ελληνικό κράτος το 1913.
Στα τέλη Ιουλίου-αρχές Αυγούστου διοργανώνεται από το Τοπικό Συμβούλιο Νέων Δήμου Δράμας το μουσικό φεστιβάλ νέων «Dramaica» με τη συμμετοχή μουσικών σχημάτων από όλη την Ελλάδα.
Δρώμενα στην ευρύτερη περιοχή
Τα ορεινά χωριά της Δράμας είναι η κοιτίδα λαϊκών δρώμενων στον ευρύτερο Βαλκανικό χώρο, με καταβολές αρχαιοελληνικές-διονυσιακές, αλλά ενσωματωμένων στη χριστιανική παράδοση. Θίασοι μεταμφιεσμένων με μάσκες και κουδούνια, σε σατιρικές ιεροτελεστίες και τελετουργικούς χορούς, με τη συνοδεία γκάιντας, νταϊρέ (ντεφιού) και λύρας, γιορτάζουν με τρόπο μυστηριακό.
Στο Μοναστηράκι, την ημέρα των Θεοφανίων, οι Αράπηδες, θίασος ανδρών με μαύρες κάπες και ψηλές οξυκόρυφες μάσκες από γιδοπροβιές, κουδούνια στη μέση και ξύλινο σπαθί στα χέρια, συνοδευόμενοι από τους Παππούδες, τις Γκιλίγκες και τους Τσολιάδες, περιφέρονται χορεύοντας υπό τους ήχους τρίχορδων αχλαδόσχημων μακεδονικών λυρών και νταϊρέδων. Στην Καλή Βρύση, μετά τον αγιασμό των υδάτων τραγουδούν και χορεύουν τα Μπαμπούγερα, ζωσμένα με κουδούνια, με επιβλητικές ζωόμορφες μεταμφιέσεις και προσωπίδες. Στις 8 Ιανουαρίου πραγματοποιείται η αναπαράσταση σατιρικού γάμου. Λόγω της πολυσήμαντης αξίας τους, οι Αράπηδες Μοναστηρακίου και τα Μπαμπούγερα Καλής Βρύσης έχουν εγγραφεί στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Στους Πύργους, το Παγονέρι, τον Ξηροπόταμο, την Πετρούσα και τον Βώλακα, οι κάτοικοι οργανώνουν επίσης τον σατιρικό γάμο, τις τραγόμορφες μεταμφιέσεις, το παραδοσιακό γλέντι με λύρες και νταϊρέδες, για να ξορκίσουν το κακό και να ευχηθούν «Καλή Χρονιά». Επίσης, στον Βώλακα, τα Θεοφάνια, τηρείται το έθιμο της Μπάρας. Ρίχνουν στο σιντριβάνι του χωριού τους νεόνυμφους της περασμένης χρονιάς για καλή υγεία και ευγονία.
Η περιοχή της Δράμας αποτέλεσε στις αρχές του 20ού αιώνα τόπο εγκατάστασης προσφυγικών πληθυσμών από τον Πόντο, την Ανατολική Θράκη και την Καππαδοκία. Παρά τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν μετά την εγκατάστασή τους, οι πρόσφυγες έδωσαν ώθηση στην οικονομία, καλλιεργώντας τη γη και αναπτύσσοντας τις τέχνες που έφεραν από τους τόπους καταγωγής τους. Τα έθιμα των προσφύγων εμπλούτισαν τον λαϊκό πολιτισμό της περιοχής.
Οι Μωμόγεροι του Πόντου αναβιώνουν την περίοδο των Χριστουγέννων στο χωριό Καλλίφυτος. Φορούν κουδούνια, προβιές και δέρματα τράγων και έχουν μαυρισμένα πρόσωπα. Με τη συνοδεία και άλλων χαρακτήρων, όπως του γέρου, της γριάς, της νύφης, του διαβόλου, κατευθύνονται στην πλατεία του χωριού, όπου χορεύουν, τραγουδούν και διακωμωδούν με αυτοσχέδιους σκωπτικούς διαλόγους.
Στο Καλαμπάκι, ο πολιτισμός του τόπου ανιχνεύεται στις αφηγήσεις, τη μουσική, τους χορούς, τα τραγούδια, τα έθιμα και τις γεύσεις των προσφύγων από την Ανατολική Θράκη, τον Καλφά της Κωνσταντινούπολης και τη Μ. Ασία. Σημαντική έκφανση της συλλογικής μνήμης των προσφύγων από το Κρυόνερο της Ανατολικής Θράκης είναι τα Κάλαντα, από τα ομορφότερα και πλουσιότερα σε μελωδίες και λόγια. Τραγουδιούνται αντιφωνικά τη νύχτα της παραμονής έως το ξημέρωμα των Χριστουγέννων από ομάδες ανύπαντρων νεαρών ανδρών. Τα κάλαντα συνοδεύονται από παινέματα για τον οικοδεσπότη και την οικογένειά του, τον Αφέντη, τον Παλίκαρο, την Περδικούλα και το Κοράσιο.
Έθιμο του Καλαμπακίου με καταγωγή από την Ανατολική Θράκη είναι και το κουρμπάνι, θυσία ζώου στο όνομα του αγίου Αθανασίου, το βράδυ της παραμονής και ανήμερα της γιορτής του (18 Ιανουαρίου). Περιλαμβάνει τη συλλογική προετοιμασία και κατανάλωση βοδινού κρέατος, βρασμένου με πλιγούρι. Αποτελεί, όπως και τα υπόλοιπα έθιμα του οικισμού, σημαντική έκφανση της συλλογικής μνήμης και κορυφαία εκδήλωση κοινοτικού πνεύματος.
Ένα από τα σημαντικότερα αγροτικά δρώμενα, που τελείται από Θρακιώτες πρόσφυγες στο Καλαμπάκι την τρίτη Δευτέρα της περιόδου των Αποκριών, είναι ο Καλόγερος. Οι δύο πρωταγωνιστές, ο καλόγερος και ο βασιλιάς, καθώς και οι νέοι του χωριού περιφέρονται στους δρόμους με αστεϊσμούς και πειράγματα υπό τους ήχους της γκάιντας, της λύρας και του νταουλιού, ενώ το απόγευμα, πριν από το γλέντι πραγματοποιούν τη συμβολική σπορά και το όργωμα στην πλατεία, προκειμένου να προκαλέσουν την ευγονία της γης και την ευφορία των καρπών της. Όλα τα παραπάνω έθιμα από το Καλαμπάκι έχουν εγγραφεί στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Παραδοσιακοί και σύγχρονοι αθλητικοί θεσμοί με βαθιές ρίζες
Ένα από τα σημαντικότερα πολιτιστικά γεγονότα της Δράμας είναι οι Ιπποδρομίες του Δοξάτου και η εθιμοτυπική παρέλαση των αλόγων ανήμερα του εορτασμού του πολιούχου αγίου Αθανασίου (2 Μαΐου). Η εκδήλωση αναδεικνύει τη διαχρονική αγάπη των Δοξατινών για το άλογο, αποτελεί ένα από τα δημοφιλέστερα λαϊκά εθιμικά δρώμενα της Μακεδονίας και έχει εγγραφεί στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Το ετήσιο περιφερειακό φεστιβάλ «via Egnatia» είναι ένας σύγχρονος αθλητικός θεσμός στα χνάρια της διαδρομής της αρχαίας Εγνατίας οδού. Περιλαμβάνει λαϊκό αγώνα δρόμου 10 χιλιομέτρων, καθώς και άλλες πολιτιστικές δράσεις.
