Λιθοχώρι
Λιθοχώρι, ένα ρωμαϊκό νεκροταφείο με ενταφιασμούς ανθρώπων και αλόγων με τις άμαξές τους
Η σωστική ανασκαφή που πραγματοποιήθηκε κατά τα έτη 2006-2007 στη θέση Λιθοχώρι του Δήμου Νέστου, 5 χλμ. δυτικά του ποταμού Νέστου, στο πλαίσιο των εργασιών για την κατασκευή της σύγχρονης Εγνατίας οδού, αποκάλυψε ευρήματα ιδιαίτερης αρχαιολογικής αξίας. Ανασκάφηκε συνολική επιφάνεια που ξεπερνά τα 1.700 τ.μ. και έφερε στο φως τμήμα ενός εκτεταμένου νεκροταφείου και περιορισμένα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα, συγκεκριμένα τα θεμέλια ενός πεντάχωρου κτηρίου και ενός πύργου. Σε απόσταση 300 μ. βορειοδυτικά της άγνωστης πριν από την ανασκαφή θέσης υψώνεται λόφος, όπου έχει εντοπιστεί επιφανειακή κεραμική της ελληνιστικής και ρωμαϊκής περιόδου, που πιθανότατα σχετίζεται με την ύπαρξη οικισμού, στον οποίο ανήκει το νεκροταφείο. Η περιοχή εντάσσεται στα όρια της αρχαίας Θράκης, όπου κατοικούσε το θρακικό φύλο των Σαπαίων και βρίσκεται μόλις 6 χλμ. νοτιοδυτικά από την πόλη Τόπειρο, τον γνωστό από τις πηγές σταθμό της αρχαίας Εγνατίας οδού.
Τα σημαντικότερα ευρήματα της ανασκαφής προέρχονται από το νεκροταφείο, το οποίο περιλαμβάνει καύσεις και ενταφιασμούς ανθρώπων, που συνοδεύονταν από ενταφιασμούς αλόγων μαζί με τις άμαξές τους. Το συγκεκριμένο ταφικό έθιμο ήταν διαδεδομένο στην αρχαία Θράκη από τον 5ο αιώνα π.Χ. έως και τον 4ο αιώνα μ.Χ. Ταφές ανθρώπων και αλόγων έχουν βρεθεί στη Βουλγαρία, στην οποία εκτεινόταν η Βόρεια Θράκη, αλλά και στον ελλαδικό χώρο, σε έναν από τους μεγαλύτερους τύμβους της Θράκης, στη θέση Πλούτος, ανάμεσα στα χωριά Μικρή Δοξιπάρα και Ζώνη του Έβρου (90-120 μ.Χ.).
Το νεκροταφείο στο Λιθοχώρι παρουσιάζει δύο κύριες φάσεις χρήσης, μία πρώτη στον 5ο-4ο αιώνα π.Χ., και μία δεύτερη από τα μέσα του 1ου μέχρι και το α΄ τέταρτο του 3ου αιώνα μ.Χ. Κατά τη δεύτερη φάση, της ρωμαϊκής περιόδου, αποκτά οργανωμένη μορφή και διαιρείται σε δύο περιοχές, τη βόρεια και τη νότια, με την κατασκευή ενός μεγάλου επιμήκους τοίχου. Στο νότιο τμήμα του νεκροταφείου δεσπόζουν δύο ανισομεγέθεις κυκλικοί ταφικοί περίβολοι, που χρονολογούνται από τα τέλη του 2ου έως τις αρχές του 3ου αιώνα μ.Χ. και περιλαμβάνουν από μία καύση στο κέντρο.
Ιδιαίτερα σημαντικά είναι τα ευρήματα στο βόρειο τμήμα του νεκροταφείου, από τη δεύτερη φάση χρήσης του χώρου, στην οποία ανήκουν μεταξύ άλλων δύο ενταφιασμοί ανθρώπων μαζί με τα άλογά τους και 14 ταφές αλόγων, τα τέσσερα σε ζεύγη. Τα περισσότερα άλογα έφεραν ιπποσκευές, από τις οποίες σώθηκαν τα χάλκινα και σιδερένια εξαρτήματα, ορισμένα από τα οποία ήταν επικασσιτερωμένα για να δίνουν την εντύπωση αργυρών. Από τα κτερίσματα των ταφών, που περιλαμβάνουν χάλκινα και σιδερένια όπλα, χάλκινα και πήλινα αγγεία και νομίσματα, ξεχωρίζουν τα κατάλοιπα δύο ιππήλατων αμαξών, που βρέθηκαν μαζί με τους σκελετούς του ζεύγους των αλόγων που τις έσερναν. Η μία από τις δύο άμαξες διατηρείται σε καλύτερη κατάσταση και φέρει περίτεχνη χάλκινη διακόσμηση σε μορφή δωρικής ζωφόρου με τρεις μετόπες, στις οποίες εικονίζονται τρεις από τους άθλους του Ηρακλή. Σημαντικό, επίσης, εύρημα της ανασκαφής αποτελεί το χάλκινο ομφάλιο ασπίδας με το όνομα του ιδιοκτήτη της, του Τίτου Γάιου Σίτα, για τον οποίο έχει προταθεί η ταύτισή του με ευγενικής καταγωγής Θράκα, Ρωμαίο πολίτη, που διετέλεσε στρατηγός ή ανώτερος αξιωματούχος της Σαπαϊκής, διοικητικής περιφέρειας της αρχαίας Θράκης, κατά το διάστημα 61-75 μ.Χ.
Ο Τίτος Γάιος Σίτας, καθώς και τα υπόλοιπα εξέχοντα μέλη της τοπικής κοινωνίας που έχουν ταφεί στο Λιθοχώρι μαζί με τον οπλισμό τους, τις πολυτελείς άμαξες και τα άλογά τους, θα είχαν ασφαλώς ταξιδέψει κάποτε επάνω στο λιθόστρωτο οδόστρωμα της αρχαίας Εγνατίας οδού, η οποία διέσχιζε την περιοχή σε κοντινή απόσταση, μεταξύ του ανασκαφικού χώρου και της Εθνικής οδού Καβάλας-Ξάνθης.
Με τον αρχαίο δρόμο πιθανόν συνδέονται επίσης τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα του πεντάχωρου, μεγάλου μήκους (27,45 μ.) κτηρίου, η χρήση του οποίου εκτείνεται χρονικά από τα τέλη του 1ου έως τα μέσα του 4ου αιώνα μ.Χ. Το κτήριο αποκαλύφθηκε νότια του νεκροταφείου και ταυτίζεται είτε με αγροικία που διέθετε περίστυλη αυλή, είτε με κτήριο που εξυπηρετούσε τους ταξιδιώτες της αρχαίας Εγνατίας οδού.
Ακριβώς έξω από το νεκροταφείο αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια ενός ορθογώνιου κτηρίου, διαστάσεων 4,70 x 3,70 μ., που, λόγω του μεγάλου πάχους των τοίχων του (2,00 μ.) και της ισχυρής κατασκευής του από αργολιθοδομή και ασβεστοκονίαμα, συμπεραίνεται ότι η ανωδομή του θα είχε μεγάλο ύψος. Πιθανότατα πρόκειται για πύργο, η παρουσία του οποίου συνδέεται με τη φύλαξη της περιοχής. Η χρονολόγηση του τοποθετείται ανάμεσα στο β΄ μισό του 1ου και στο α΄ μισό του 2ου αιώνα μ.Χ.
Μεταξύ των κινητών ευρημάτων της ανασκαφής ξεχωρίζει τέλος ένα χάλκινο ανάγλυφο αγγείο σε σχήμα προτομής Διονύσου.
Κατά την κατασκευή της σύγχρονης Εγνατίας, ένα τμήμα της ανασκαφής διατηρήθηκε σε κατάχωση. Το τμήμα του νεκροταφείου με τις ταφές των αλόγων διατηρήθηκε κατά χώραν, αφού πραγματοποιήθηκε η στερέωση και η συντήρηση των αρχαιολογικών καταλοίπων.
